Tajemnice sztuki cerkiewnej

• Drukuj

Szczegóły

Opublikowano: poniedziałek, 06, październik 2025 19:28

Odsłony: 90

    Dnia 3 października 2025 roku uczniowie klasy 3b TPS odwiedzili Dział Sztuki Cerkiewnej w Muzeum Zamku w Łańcucie. Celem wycieczki było przybliżenie historii sztuki sakralnej Kościołów Wschodnich oraz zrozumienie znaczenia ikon i wyposażenia cerkiewnego w kontekście dziedzictwa kulturowego. Ekspozycja znajduje się w specjalnie adaptowanych pomieszczeniach dawnych stajni cugowych Zamku w Łańcucie, gdzie zgromadzono liczne zabytki sakralne.

   Zbiór obejmuje ponad 1000 ikon z okresu XV XX wieku. Jednym z ważniejszych eksponatów jest odrestaurowany „Apostoł” z lwowskiej drukarni Fedorowa. W trakcie lekcji muzealnej zapoznaliśmy się z podstawowymi elementami architektury cerkiewnej oraz symboliką i funkcją ikon i ikonostasu w obrządku wschodnim.

   Cerkiew to świątynia chrześcijańska należąca do tradycji wschodniego chrześcijaństwa – prawosławia lub grekokatolicyzmu. Jej układ architektoniczny jest silnie związany z symboliką religijną. Najczęściej spotykane elementy to: prezbyterium (sanktuarium),nawa główna i babiniec (pronartex) – dawniej miejsce dla kobiet i katechumenów.Często cerkwie posiadają jedną lub więcej kopuł, które symbolizują niebo. Liczba kopuł może mieć znaczenie symboliczne (np. 1 – Chrystus, 3 – Trójca Święta, 5 – Chrystus i czterej ewangeliści.

   Ikona to święty obraz, najczęściej malowany na drewnie, przedstawiający Chrystusa, Matkę Bożą, świętych lub sceny biblijne. W tradycji wschodniej ikona nie jest tylko dziełem sztuki, lecz oknem do świata duchowego. Natomiast, ikonostas to ozdobna ściana z ikonami, oddzielająca prezbiterium od nawy. Jest jednym z najważniejszych elementów cerkwi. Składa się z kilku rzędów ikon, ułożonych według ściśle określonego porządku. Główne elementy ikonostasu to: ikony namiestne – w dolnym rzędzie, znajdują się ikony Chrystusa, Bogurodzicy, świętego patrona świątyni oraz scena Deesis (Chrystus w otoczeniu Maryi i Jana Chrzciciela); carskie wrota (drzwi królewskie) – centralne drzwi ikonostasu, prowadzące do ołtarza, zdobione ikonami Zwiastowania i ewangelistów oraz rzędy ikon – powyżej znajdują się kolejne rzędy, np. świąteczny, prorocki, apostolski, często także krzyż z Ukrzyżowaniem.Ikonostas nie tylko oddziela, ale i łączy sferę sacrum i profanum – dzięki niemu wierni mogą kontemplować misterium liturgii i obecność Boga.

   Lekcja muzealna pozwoliła nam lepiej zrozumieć duchowe i artystyczne znaczenie cerkiewnych form architektury oraz ikonografii. Bogactwo detali, symbolika i głęboka tradycja wschodniego chrześcijaństwa sprawiają, że sztuka cerkiewna to niezwykle ważne dziedzictwo kulturowe naszego regionu.

   Opiekę nad uczniami sprawowała p. Ewa Brzyszcz.